محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
44
اكسير اعظم ( فارسى )
پرسياوشان هر يك هفت ماشه اصل السوس چار ماشه تخم خيارين يك توله بيخ باديان خارخسك هر يك نه ماشه شب در آب گرم تر كرده صبح صاف نموده شربت بزورى بارد دو توله داخل كرده بنوشند . ايضاً سورنجان ماشه سوده به گلقند دو توله سرشته شيره تخم كاسنى شيره تخم خيارين هر يك شش ماشه شربت بزورى بارد دو توله خاكشى شش ماشه دهند بعده اگر قبض باشد سناى مكى سه ماشه سوده و شيره باديان هفت ماشه افزايند بعده سورنجان بوزيدان هر يك چهار ماشه تخم كاسنى كوفته خيارين كوفته هر يك شش ماشه جوشاينده گلقند دو توله داخل كرده دهند باز گل سرخ قصب الزريره هر يك چهارماشه افزايند بعده معجون فلاسفه چهارماشه خارخسك شش ماشه افزايند . حب سورنجان مسهل اخلاط از مفاصل به نسخه حكيم صالح خان خال حكيم علوى خان سورنجان انيسون پوست هليلهء زرد پوست هليلهء كابلى بوزيدان هر يك دو مثقال صبر سقوطرى تربد سفيد مدبر هر يك هشت مثقال سقمونياى مشوى مقل ازرق هر يك يك مثقال مقل را در آب گندنا حل كرده باقى ادويه را كوفته بيخته به آن سرشته حبوب سازند شربتى يك درم . نوع ديگر كه مفاصل بلغمى و صفراوى را بسيار مفيد به نسخه ذكاء الله خان سورنجان صبر سقوطرى پوست هليلهء زرد هر واحد يك و نيم درم شحم حنظل ثلث درم سقمونياى اصيل يك و نيم دانگ زعفران يك دانگ خوراك دو نيم درم تا سه درم . روغن حنا كه موى را سياه كند و در اوجاع مفاصل و عرق النسا معمول است برگ حنا نيم آثار در دو آثار آب بجوشانند تا به نيمه رسد صاف نموده با نيم آثار روغن كنجد بجوشانند تا آب بسوزد و روغن بماند . و اگر برگ حنا يا گل آن تازه گرفته بكوبند و آب آن صاف كرده اگر پاوسير باشد با روغن كنجد نيم پاو بجوشانند تا روغن بماند و نيمگرم مالش سازند نافعتر باشد . روغن مفاصل حكيم اجمل خان كه در اوجاع مفاصل مجرب است افيون هشت دام روغن كنجد يك آثار شير گاو يك آثار كچله بست عدد افيون را در شير حل كرده پس روغن و كچله داخل كرده در ظرف آهن بجوشانند به آتش ملايم تا شير برود و روغن بماند فرود آرند و صاف نموده استعمال كنند . سفوف سورنجان معمول حكيم شريف خان در مفاصل و نقرس و عرق النسا و مسهل اخلاط و مستعمل بعد نضج ماده و استعمال مطبوخ منضج تا پنجروز سورنجان مصرى ده درم سناى مكى هفت درم پوست هليلهء زرد مغز بادام مقشر هر يك سه درم زعفران نيم درم سقمونياى مشوى يك درم گل سرخ شش درم قند سفيد سى درم . و اگر ماده بلغمى بود تربد سفيد پنج مثقال اضافه كنند و وزن سقمونيا نيم درم نمايند خوراك يك مثقال به آب سرد و در نسخه حكيم غلام امام وزن هليله چهار درم است و تربد سه درم و برگ حنا دو درم عوض سقمونيا و گل سرخ نوشته و قند نيم وزن ادويه شربت تا پنج درم . نوع ديگر از اختراع حكيم علوى خان كه براى جميع اقسام مفاصل و نقرس و درد پشت و عرق النسا مجرب النفع است و تشنج را كه از مواد غليظ باشد نيز مفيد و اين سفوف را منافع بسيار است و معمول سورنجان هفت مثقال غنچهء گل سرخ سناى مكى هر يك پنج مثقال پوست هليلهء زرد تربد مجوف خراشيده به روغن بادام چرب نموده مغز بادام شيرين هر يك چهار مثقال بوزيدان بسفايج فستقى مصطكى رومى رب السوس هر يك دو مثقال سقمونياى مشوى لاجورد مغسول حجر ارمنى مغسول هر يك يك مثقال زعفران دو دانگ قند سفيد ده مثقال كوفته بيخته در شيشه نگاه دارند مقدار شربت دو درم به آب سرد . شربت منضج كه براى نضج مواد بلغمى و سوداوى در مفاصل و نقرس و وجع ظهر و تهبج اطراف مستعمل عناب پانزده دانه آلوبخارا دوازده عدد مويز منقى يك توله انجير بست عدد پوست بيخ كاسنى پوست بيخ باديان عنب الثعلب تخم خبازى اصل السوس قنطوريون دقيق گاو زبان زنجبيل بادرنجبويه هر واحد دو توله پوست بيخ كرفس نانخواه انيسون تخم كثوث پوست بيخ كبر گل سرخ هر واحد يك توله تخم كاسنى چهار توله باديان يك و نيم توله سورنجان يك اوقيه بوزيدان دو نيم توله جلنجبين تخم خيارين هر يك پنج توله تربد موصوف شش توله نبات سفيد يك من ترنجبين بست توله به دستور شربت بسازند خوراك دو اوقيه به عرق گاو زبان و باديان براى تهبج و بحب سورنجان يا سفوف سورنجان براى وجع مفاصل فائده كلى دارد . ضماد محلل گل بابونه گل خطمى سورنجان بيخ نى اكليل الملك حضض مكى كوفته بيخته به آب عنب الثعلب و روغن حنا نيمگرم طلا نمايند . منضج عنب الثعلب اصل السوس هر يك چار ماشه بنفشه تخم كاسنى پرسياوشان بيخ باديان هر يك پنج ماشه سورنجان نيمكوفته سه ماشه تخم خطمى شاهتره هر يك شش ماشه شب در آب تر نموده صبح جوش داده گلقند داخل كرده بنوشند بعده مسهل دهند . مطبوخ سورنجان نافع درد مفاصل نقرس مسهل بلغم و صفرا سورنجان شيرين پنج درم گل سرخ پوست هليلهء زرد هر يك چهار درم بنفشه گاو زبان پرسياوشان اصل السوس هر يك سه درم تربد موصوف باديان هر يك سه دو درم زنجبيل نيم درم انجير پنج عدد سپستان مويز منقى هر يك بست دانه سناى مكى شش درم ترنجبين فلوس خيارشنبر هر يك ده درم به دستور به عمل آرند . منضج و مسهل كه براى اوجاع مفاصل معمول و مجرب است باديان بيخ باديان عنب الثعلب پرسياوشان گاو زبان سورنجان گل بابونه بادآورد خطمى خبازى شاهتره هر يك شش ماشه گل سرخ نه ماشه تخم كاسنى بيخ كاسنى اصل السوس هر يك هفت ماشه قنطوريون دقيق و انيسون تخم كرفس بيخ كرفس پوست بيخ كبر زنجبيل هر يك سه ماشه مويز منقى بست